Zagłębie Ruhry przekształciło się z regionu zdominowanego przez przemysł ciężki w region o wyraźnym profilu usługowym. Tym samym jego wizerunek jako dymiącego kotła jest anachroniczny i nie znajduje odzwierciedlenia w rzeczywistości. Czy to może być modelem dla rozwoju Górnego Śląska?

Zagłębie Ruhry, w skład którego wchodzi również jednostka administracyjna komunalnego zrzeszenia Ruhry - "Regionalverband Ruhr", znajduje się w północno-zachodniej części Republiki Federalnej Niemiec.

Pod względem liczby mieszkańców Zagłębie Ruhry jest jedną z największych aglomeracji miejskich w Europie. Żyje tu dzisiaj łącznie ponad 5,2 miliona ludzi. Region cechuje się bardzo dogodnym położeniem geograficznym, sprzyjającym rozwojowi infrastruktury komunikacyjnej, zarówno dróg lądowych jak i wodnych. Zagłębie Ruhry to dziś najlepiej rozwinięty węzeł komunikacyjny w Europie. O atrakcyjności położenia geograficznego decyduje też bliskość granic Belgii i Holandii, zaś szlak wodny, tworzony przez Ren, daje temu obszarowi bezpośredni dostęp do portów morskich w Antwerpii i Rotterdamie. Po przystąpieniu państw Europy Środkowowschodniej do Unii Europejskiej ściślejsza stała się wymiana gospodarcza i kulturowa między Zagłębiem Ruhry a Górnym Śląskiem.

Pomimo wielu korzyści, jakie wynikają z dogodnego położenia geograficznego, Zagłębie Ruhry boryka się z szeregiem problemów wynikających z faktu, iż jest to region poprzemysłowy. Należy już na wstępie podkreślić, że proces transformacji gospodarczo-społecznej, pomimo, że trwa już prawie 40 lat nie został tu jeszcze zakończony. Potrzeba aktywnych działań na rzecz transformacji tego obszaru została zapisana już w 1968 roku w programie strategicznego rozwoju Zagłębia Ruhry tzw. "Entwicklungsprogramm Ruhr".

Początek zapaści gospodarczej największego ośrodka przemysłu ciężkiego w Europie, jakim niewątpliwie jest Ruhrgebiet wiąże się z kryzysem kopalń węgla kamiennego w latach 1957/1958. Początki działań restrukturyzacji przemysłowej i społecznej były bardzo skromne. Dużym problemem dla rewitalizacji okazał się monostrukturalny charakter regionu oraz niska wydajność dużych zakładów przemysłu ciężkiego. Ponadto niski poziom wykształcenia mieszkańców hamował inwestycje branży zaawansowanych technologii. Poważną przeszkodą dla rozwoju okazał się także brak atrakcyjnych terenów pod nowe inwestycje oraz bardzo negatywy wizerunek Zagłębia Ruhry wśród potencjalnych inwestorów, którym kojarzyło się przede wszystkim z przemysłem ciężkim i degradacją środowiska naturalnego. Dodatkowo, tereny pokopalniane Zagłębia Ruhry, mimo, że znajdowały się często w bardzo atrakcyjnych dla miast obszarach, przez dłuższy czas nie były objęte procesem rewitalizacji. Bardzo późno odkryto wartości kulturowe oraz znaczenie terenów pokopalnianych dla rozwoju regionu. W celu rekultywacji zdegradowanych przemysłem ciężkim obszarów utworzone zostały agencje rozwoju regionu (Landesentwicklungsgesellschaften LEG). Ich głównym zadaniem było kupno oraz rewitalizacja terenów poprzemysłowych, które po rewitalizacji były przekazywane jednostkom administracji lokalnej.

Kryzys przemysłu ciężkiego oraz wyżej opisane problemy w znacznej mierze przyczyniły się do gwałtownego wzrostu stopy bezrobocia. Problem bezrobocia stał się charakterystycznym elementem życia codziennego mieszkańców Zagłębia Ruhry. Spory polityków szczebla lokalnego oraz reforma administracyjna (uregulowanie granic ponad 50 miast regionu), doprowadziły do stagnacji. Kolejne programy rozwoju strategicznego, między innymi "Program Nadrenia-Westfalia 75" ("Nordrhein-Westfalen- Programm 75") czy "Program Działań Ruhra 1980-1984" ("Aktionsprogramm Ruhr 1980-1984") nie przyniosły pożądanych efektów.

Pierwszym poważnym sukcesem w procesie transformacji Zagłębia Ruhry była międzynarodowa wystawa Emscher Park (Internationale Bauaustellung IBA), która zakończyła się w 1999 r. Pomimo pozytywnych impulsów, jakie dała, przede wszystkim doprowadzając do zmiany negatywnego wizerunku regionu, główny problem, jaki stanowi wysoka stopa bezrobocia nie został rozwiązany. W III kwartale 2008 roku bez pracy pozostawało na tym obszarze 11,9% osób w wieku produkcyjnym, co jest wskaźnikiem znacznie przewyższającym średnią dla całego kraju, wynoszącą 7,4%. Stopa bezrobocia w poszczególnych miastach i powiatach Zagłębia Ruhry jest bardzo zróżnicowana, przykładowo w omawianym okresie odsetek osób bez pracy w Gelsenkirchen był na poziomie 16,3 %, natomiast w powiecie Ennepe-Ruhr-Kreis był o połowę niższy i wyniósł 8,1%.

Aktualny poziom bezrobocia nie jest jednak uwarunkowany wyłącznie poprzemysłowym dziedzictwem poszczególnych miast regionu, co potwierdza fakt, iż niektóre z nich odnotowują odsetek osób pozostających bez pracy zbliżony do średniej krajowej. Można tu przykładowo wskazać na Bochum, gdzie omawiany wskaźnik jest w porównaniu do innych miast Zagłębia Ruhry stosunkowo niski - w III kwartale 2008 wyniósł bowiem 10,3%. Na dynamikę rynku pracy w tym mieście wpływa z pewnością lokalizacja wyższej uczelni Ruhr-Universität Bochum oraz związane z uczelnią funkcjonowanie środowiska akademickiego.

Bardzo ciekawym zagadnieniem z zakresu rozwoju regionalnego jest również fakt, iż w Nadrenii-Północnej Westfalii (wyłączając tutaj Zagłębie Ruhry) w przemyśle ciężkim pracuje obecnie więcej osób niż w samym zagłębiu. Sektor przemysłowy Ruhrgebiet w 2006 dał zatrudnienie około 498.800 osobom (22% wszystkich zatrudnionych), podczas gdy w reszcie landu (wyłączając oczywiście interesujący nas obszar poprzemysłowy) pracę w przemyśle znalazło 1.570.400 osób (25% wszystkich zatrudnionych). W 2006 roku sektor usługowy w Ruhrze skupiał 76,9% wszystkich zatrudnionych, co oznacza wzrost o ponad 21% w stosunku do roku 1991. Patrząc na rozwój regionalny przez pryzmat statystyki zatrudnienia, widocznym staje się fakt, że Zagłębie Ruhry przekształciło się z regionu zdominowanego przez przemysł ciężki w region o wyraźnym profilu usługowym. Tym samym jego wizerunek jako dymiącego kotła jest anachroniczny, odwołujący się do stereotypów i nie znajduje odzwierciedlenia w rzeczywistości.

Obok wysokiego bezrobocia poważnym problemem dla Zagłębia Ruhry staje się emigracja jego mieszkańców. W okresie 1970-1999 ludność Essen zmniejszyła się o 16,2%, a Gelsenkirchen prawie o 1/5 (19%) (Dane KVR, 2007). Zanosi się na to, że ten negatywny trend w najbliższych latach będzie się jeszcze pogłębiał. Prognozy landu Północnej-Nadrenii - Westfalii wskazują, że do 2020 roku liczba ludności nad Renem i Ruhrą spadnie aż o 500 tys., co stanowi 3% ogółu ludności zamieszkującej land. Dodatkowym problemem jest tu także starzejące się społeczeństwo.

Zagłębie Ruhry przeszło i nadal przechodzi bardzo trudny proces transformacji społeczno-gospodarczej. Do tej pory udało się rozwiązać część problemów, choćby zmieniając poprzemysłowy wizerunek regionu. Niestety zagadnienia takie jak bezrobocie oraz odpływ ludności nadal pozostają tutaj dużą bolączką.

Pewne elementy transformacji Zagłębia Ruhry oraz niektóre pomysły strategiczne mogą być wzorcem dla przemian na Górnym Śląsku. Jednak trzeba zaznaczyć, że kopiowanie ich w stu procentach nie jest najlepszym rozwiązaniem. Region powinien wdrażać swą własną strategię rozwoju i tym samym starać się uniknąć błędów, jakie zostały dokonane przy transformacji Zagłębia Ruhry.

Zawsze lepiej uczyć się na cudzych błędach.

__________

Martin Pudlik urodzony w Katowicach, jest pracownikiem naukowym Reńsko-Westfalskiego Uniwersytetu Technicznego w Akwizgranie (Rheinisch Westfälische Hochschule Aachen). Zajmuje się geografią sektora usług, kartografią komputerową, modelami 3D, ekonomią i metodyką ekonomii w geografii gospodarczej.

Cyryl Garus urodzony w Bytomiu, jest pracownikiem naukowym Reńsko-Westfalskiego Uniwersytetu Technicznego w Akwizgranie. Tematyka jego pracy naukowej to: transformacja społeczno-ekonomiczna w regionach poprzemysłowych, geośrodowisko - ekologia i socjologia w regionach poprzemysłowych, bezpośrednie inwestycje zagraniczne oraz ich skutki dla rozwoju regionalnego w Europie środkowo-wschodniej, strategie wejścia na rynki Europy środkowo-wschodniej.

Regionalna sfera zainteresowań pracy naukowej autorów obejmuje Niemcy, Polskę, Górny Śląsk i szeroko rozumianą Europę środkową.

--------
Tagi: Polityka i społeczeństwo | Górny Śląsk | Zagłębie Ruhry | transformacja |

Dodaj swój komentarz do tego artykułu.

KBWnEjMaiibmdPdna
I'm out of lgeaue here. Too much brain power on display!

fOLieUQKbLiDLw
Ln5eqL cdlrkalqndim

slyDuFsewHHJtEctAG
pucqH9 , [url=http://gphjeyutuvud.com/]gphjeyutuvud[/url], [link=http://vjthgcatkmhx.com/]vjthgcatkmhx[/link], http://etyswnrrjsto.com/

DnqOeejT
hwMAiL ywykmvjbvwhm

hOMiKKdgtoKL
xsPu1S , [url=http://dtjzdhghfube.com/]dtjzdhghfube[/url], [link=http://sogcklrtnhme.com/]sogcklrtnhme[/link], http://nsuqzgysvgyz.com/